De energiewereld verandert, is in transitie

Verwarmen, koelen, opslaan en delen. Er kan heel veel in energietransitieland. Het CO2-probleem vraagt om innovatie en zet veel ondernemers aan om nieuwe oplossingen te bedenken. Ze willen de uitstoot van CO2 en andere schadelijke stoffen verminderen in de stad, de haven en bij de industrie. In Rotterdam werken we aan een prettige leefomgeving en een gezonde en schone economie.

De energietransitie zet de wereld op z’n kop. Door opwarming van de aarde willen we meer verkoeling. De groei van duurzame energie en elektrificatie zorgen voor een tekort aan capaciteit op de elektriciteitsnetten. Dat maakt slimme energie managementsystemen nodig. Bijvoorbeeld bij teveel aanbod van opgewekte energie door de zon en de wind. Die willen we dan opslaan om later te kunnen gebruiken.

Je zou kunnen zeggen, de ene oplossing roept een volgend probleem op in de energietransitie. Nederland is al ver met elektrificatie van autorijden en opwekken van energie met zon en wind. En we gaan ook massaal over op warmtepompen. Dit alles veroorzaakt drukte op het stroomnet. En daar komen de slimme uitvindingen van pas.

Van probleem naar uitdaging

Rotterdam zet in op innovatie om de energietransitie te versnellen. In de Rotterdamse regio worden slimme uitvindingen gedaan om onze energievraagstukken op te lossen. Er komen samenwerkingen tot stand om innovaties te testen. Het resultaat is minder verbruik, minder belastend voor het milieu en in een aantal gevallen ook goedkoper. Dat willen we graag!

Oplossingen stimuleren

Rotterdam stimuleert de ontwikkeling van kansrijke innovaties die helpen in de energietransitie, met subsidie, netwerk en adviezen. Dat is het Smart Energy Systems programma (SES). Voor de voorjaars subsidieronde van SES zagen we een breed pallet aan innovaties.

Twee van deze innovaties bieden alternatieven voor de transitie naar duurzame warmtesystemen. Geheco maakt kleinschalige systemen voor warmte koude opslag (WKO) breder ruimtelijk inpasbaar en goedkoper. Met de Canoctopus ontwikkelt Canopus een alternatief groter WKO systemen voor 300 – 400 woningen via diepere gekromde boringen. Met beide innovaties kunnen meer woningen en appartementen zonder gasaansluiting. De warmtetransitie is gebaat bij dit soort nieuwe opties.

De winnaars van deze ronde

De 8 projecten (en ondernemers) die deze ronde subsidie van SES ontvangen zijn geselecteerd uit 22 inzendingen op haalbaarheid, kansen en andere indicatoren:

1. Grondstoffen-recycling batterijen helpt lokale productie batterijen
(Back to Battery)

2. Water-water warmtepompen eenvoudiger en goedkoper te plaatsen
(Geheco)

3. Energiegemeenschappen op weg helpen door inzicht in kosten vooraf
(Groupp.energy)

4. Waterstof-elektrisch alternatief: walstroom mogelijk ondanks netcongestie
(Mana Engineering)

5. De stille warmtepomp, praktijktest bij huurwoningen vóór massaproductie
(Whspr)

6. Gasleidingen vinden zonder te graven is efficiënter en goed voor hergebruik
(Imbema en Dent IoT )

7. Testen van dieper en gekromd boren naar aardwarmte waar weinig ruimte is
(Canopus Drilling Solutions )

8. Gekoppelde batterijen helpen MKB aan stroom
(Pont Renewables ).

Toelichting bij elk project:

1. Locatie- en milieustudie voor recycling batterijen door Back to Battery

Back to Battery ontwikkelt een technologie voor de recycling van lithium-ion batterijen. Ze noemen het energie-efficiënte blackmass raffinage. Daarmee kun je kritische materialen zoals nikkel, kobalt en lithium terugwinnen uit gebruikte batterijen. Deze materialen zijn belangrijk voor batterijproductie. Het lokaal terugwinnen maakt de energietransitie minder afhankelijk van buitenlandse materiaalstromen. Dit project is een locatiestudie in de regio Rotterdam, inclusief het voorbereiden van de milieuvergunning voor een eerste demonstratie-installatie.

2. Haalbaarheidsonderzoek water-water warmtepompen in huurwoningen door GEHECO

GEHECO ontwikkelt een innovatieve methode voor het plaatsen van boringen voor bodem gebonden water-water warmtepompen die de installatiekosten van de warmtepompen sterk vermindert. Deze water-water warmtepompen gebruiken minder elektriciteit dan water-lucht warmtepompen. Ze vereisen geen installatie buiten en maken nauwelijks geluid. De innovatieve methode van GEHECO is interessant voor woningen en woningcorporaties omdat het de toepassing van water-water warmtepompen voor meer woningen haalbaar maakt. In dit project wordt de haalbaarheid van de methode getoetst bij HEF wonen in Rotterdam. Als de test positief is, volgt een kleinschalige demo bij 2 à 3 huurwoningen.

3. Calculatietool energiegemeenschappen door Groupp.energy

Groupp.energy biedt een oplossing voor netcongestie. Zij helpen bij het oprichten en faciliteren van lokale energiegemeenschappen. Daarin kunnen deelnemers gezamenlijk energie opwekken, delen en opslaan. Groupp.energy gebruikt een zelf ontwikkeld platform, dat voortbouwt op het bestaande Ilsa.Tech platform. Groupp.energy gebruikt de subsidie om het platform te verrijken met een tool die de voordelen van samenwerken voor lokale energiegemeenschappen van bedrijven en/ of inwoners vooraf inzichtelijk maakt. Dat helpt ze om sneller te besluiten over samenwerking en investeringen.

4. Haalbaarheidsstudie voor hybride waterstof oplossing walstroom door Mana Engineering

Mana Engineering ontwikkelt een systeem voor de scheepvaart om met waterstof elektriciteit op te wekken. Dit project is een haalbaarheidsstudie naar aanpassing van het systeem voor toepassing bij walstroom. Hiervoor is al interesse van Rotterdam Shortsea Terminals (RST). De innovatie speelt in op wetgeving die havens verplicht om per 2030 walstroom aan te bieden want dat vermindert de uitstoot van schepen aan de kade. Walstroom aanleggen kent uitdagingen door netcongestie. Mana engineering wil het mogelijk maken walstroom te realiseren zonder netuitbreiding.

5. Praktijktest stille warmtepomp door Whspr

Whspr ontwikkelt een hybride warmtepomp die veel stiller is dan de huidige alternatieven. Veel warmtepompen moeten nu op twee meter van de erfscheiding geplaatst worden in verband met geluid. Dit belemmert plaatsing bij kleinere woningen en woningen zonder tuin. Door haar werking maakt deze innovatie warmtepompen toegankelijk voor ieder type woning. Whspr installeert 100 warmtepompen bij huishoudens via installateurs, woningcorporaties en directe levering. Whspr wil in dit subsidieproject de ervaringen bij productie, gebruik en installatie analyseren en zich voorbereiden op massaproductie en installatie.

6. Smart Pipe Mapper maakt gasleidingen zichtbaar door Imbema Asset Solutions (Dent IoT)

Imbema  en Dent IoT ontwikkelen de Smart Pipe Mapper, een innovatief meetinstrument om gasleidingen in kaart te brengen zonder blinde graafwerkzaamheden. Dit is belangrijk voor het veilig verwijderen en saneren van gasleidingen, wat nu en in de toekomst veel moet gebeuren. Een groot deel van de gasleidingen is niet of beperkt in kaart gebracht en dit leidt tot veel storingen en uitloop van werkzaamheden. Dit project is een test voor de Smart Pipe Mapper met een partner voor het ophalen van feedback en inzichten bij gebruik. Dent gebruikt de lessen en inzichten voor verbeteringen in het ontwerp.

7. De Canoctopus biedt kansen voor de warmtetransitie door Canopus Drilling Solutions

Canopus Drilling Solutions Geothermal ontwikkelt de Canoctopus, een nieuwe boortechnologie voor Warmte-Koude opslag (WKO). De Canoctopus kan geothermische putten boren tot 500m diep en tot 700m in lengte. En er is maar 600 m² nodig boven de grond voor de boring, veel minder dan voor huidige boormethoden. Dit maakt het systeem interessant voor stedelijke gebieden zoals Rotterdam. Een Canoctopus bodemsysteem kan aan 300-350 woningen warmte en koeling leveren.Hiermee is de Canoctopus een kansrijke innovatie voor de warmtetransitie. Dit project is een demonstratie van de technologie op De Green Village in Delft, met zowel een boring als aanleg van het warmtesysteem. Het ingenieursbureau van de gemeente Rotterdam wordt betrokken bij dit project om te verkennen waar deze innovatie in Rotterdam kan worden benut.

8. SmartFlex verzacht netcongestie door Pont Renewables

Pont Renewables ontwikkelt SmartFlex, een gedistribueerd systeem voor batterijsystemen in een netgebied. Hiermee maakt Pont Renewables het mogelijk om groepen batterijen in te zetten om netcongestie te voorkomen. Deelnemend MKB komt zo bovendien in aanmerking voor voorrang om hun netaansluiting te vergroten. Het systeem voegt batterijen van MKB samen tot 1MWh. In dit project onderzoekt Pont Renewables de haalbaarheid via een technisch ontwerp, een businessmodel en een operationele pilot.

Lees op www.ondernemen010.nl/smart-energy-systems over het programma, interviews met de deelnemende bedrijven en de aankondiging van de volgende subsidieronde die begin september start.