Langs wegen, dijken en spoordijken wordt voortdurend gemaaid. Alleen al in Zuid-Holland gaat het om tienduizenden tonnen bermmaaisel per jaar. Nu is dat vaak vooral een kostenpost: het wordt gecomposteerd, vergist of verbrand.
Greenhub Zuid-Holland wil dat omdraaien. De stichting bouwt aan een regionale hub waar biobased reststromen (met bermgras als belangrijkste) worden omgezet in grondstoffen voor bouw, tuinbouw, papier en chemie.

“Eigenlijk is dit geen afvalprobleem, maar een grondstoffenopgave,” zegt Richard Liebrechts (Grondstoffencollectief Nederland), mede-initiatiefnemer van Greenhub Zuid-Holland. “We willen laten zien dat één stroom meerdere waardevolle producten kan opleveren.”

Waarom bermgras?

Greenhub Zuid-Holland ontstond uit een doorbraakproject van de provincie Zuid-Holland. Doel: bermgras hoogwaardig verwaarden én de leefomgeving biodiverser maken.

“Bermmaaisel klinkt misschien saai, maar er is ontzettend veel van,” zegt Jelte van Mil (Spaak Circular Solutions). “Het wordt overal gemaaid, is redelijk schoon en technisch kun je er al veel mee. Dat maakt het een logische startstroom.”

Tot nu toe werd het maaisel vooral via aannemers afgevoerd naar grote verwerkers, die er mestcompost of Bokashi (gefermenteerd organisch afval) van maken. Juridisch is het dan ‘afval’ en mag je er maar beperkt mee experimenteren. Greenhub Zuid-Holland zoekt juist naar toepassingen waarbij het maaisel vanaf het begin als grondstof wordt gezien, met een eigen keten, duidelijke afzetmarkten en een serieuze businesscase.

De hub: één plek, meerdere producten

Greenhub Zuid-Holland draait om het idee van een fysieke verwerkingshub in Groot-Rijnmond. Niet één alleskunnende fabriek, maar een locatie waar verschillende bedrijven samen biobased reststromen verwerken.

“Je kunt gras uit elkaar trekken in vezels, sap en voedingsstoffen,” legt Jelte uit. “Die verschillende fracties gaan daarna elk hun eigen kant op.”

De langere vezels kunnen worden ingezet voor isolatiemateriaal dat te vergelijken is met glaswol, maar dan biobased. Kortere vezels vormen de basis voor plaatmateriaal, bijvoorbeeld voor toepassing in de bouw. De grassappen en mineralen kunnen worden verwerkt tot biostimulanten en vloeibare meststoffen voor de (glas)tuinbouw.

Een deel van het Rotterdams gras wordt nu al verwerkt tot isolatieplaten. Die worden onder andere toegepast in een schuur bij Stichting De Groene Oase in Charlois, een eerste tastbaar voorbeeld van “Rotterdams gras in Rotterdamse gebouwen”.

Op termijn wil Greenhub Zuid-Holland toe naar een integrale locatie, bij voorkeur in of rond de haven, waar meerdere processen naast elkaar draaien. Denk aan vezelproductie, lokale vergisting voor energie en slim hergebruik van restwarmte, zodat de uitkomst van het ene proces input is voor het andere.

Samenwerken in plaats van concurreren

De aanpak van Greenhub Zuid-Holland is net zo belangrijk als de techniek. In plaats van dat elke partij op zijn eigen ‘postzegel’ iets met gras probeert te doen, brengt Greenhub Zuid-Holland de hele keten bij elkaar: terreinbeheerders, aannemers, verwerkers en afnemers.

“Nu concurreren partijen soms onbedoeld om dezelfde stroom,” zegt Richard. “Wij willen één keten bouwen waarin samenwerking centraal staat. Niet maximale winst per schakel, maar maximale waarde voor de regio.”

Daarom krijgt de toekomstige verwerkingsorganisatie een duidelijke opdracht vanuit de stichting. Financieel gezond opereren is nodig, maar niet het enige doel. De hub moet ook aantoonbaar bijdragen aan biodiversiteit, circulaire grondstoffen en ecologischer beheer van bermen en openbare ruimte. Zo wordt Greenhub Zuid-Holland onderdeel van een bredere aanpak rond groenblauwe linten, klimaatadaptatie en hittestress.

De rol van de Circulaire Innovatie Subsidie

De Circulaire Innovatie Subsidie van de gemeente Rotterdam wordt ingezet voor drie onmisbare stappen. Allereerst wordt onderzocht hoe hoogwaardige vezels en een stabiele natte fractie geproduceerd kunnen worden. Daarnaast wordt gezocht naar een geschikte locatie in Groot-Rijnmond, inclusief de technische en juridische randvoorwaarden. Tot slot wordt gewerkt aan een samenwerkingsmodel waarin technologiepartners en ketenpartijen formeel met elkaar verbonden worden.

“Na het eerste doorbraakproject dreigde het simpelweg te stoppen,” vertelt Jelte. “Met deze subsidie kunnen we door naar de fase waarin het echt concreet wordt.”

Naast de subsidie investeren gemeenten, waterschappen, aannemers en verwerkers mee via deelnemersbijdragen. Zo groeit stap voor stap het fundament onder de toekomstige hub.

Op weg naar een biobased grondstoffenhub

Greenhub Zuid-Holland sluit aan bij bredere ontwikkelingen in Rotterdam en de regio. De gemeente zet in op biobased bouwen, woningcorporaties zoeken naar duurzame isolatiematerialen en in de haven wordt nagedacht over nieuwe vormen van industrie die minder afhankelijk zijn van fossiele grondstoffen.

“Elke ton bermgras die we slim inzetten, vervangt een beetje fossiel materiaal,” zegt Richard. “Maar minstens zo belangrijk is dat we laten zien dat je als regio zelf grondstoffen kunt maken, in plaats van alles te importeren.”

De komende jaren groeit Greenhub Zuid-Holland via pilots en opschaling. Meer Rotterdams gras vindt zijn weg naar isolatie en substraat, technieken voor de natte fractie worden verder ontwikkeld en er wordt gewerkt aan langjarige afnameafspraken. De realisatie van een volledige hub vraagt nog tijd, maar de beweging is gestart.

“Onze ambitie is dat bermmaaisel straks niet meer standaard verdwijnt als kostenpost,” besluit Jelte. “Maar dat het vanzelfsprekend wordt gezien als grondstof voor nieuwe, biobased producten. Dán is Greenhub Zuid-Holland geslaagd.”