In een loods in Rotterdam-Zuid werkt Byewaste aan één duidelijke missie: zorgen dat gebruikte boeken niet eindigen als afval, maar opnieuw gelezen worden. Niet via goedbedoelde donaties of inzamelacties, maar via een slim systeem van ophalen, scannen en doorzetten naar de juiste hergebruikspartner.

Met steun van de Circulaire Innovatie Subsidie van de gemeente Rotterdam testen Tommaso Troiani (Byewaste) en Stefan Koopmans (Boekenbalie) hoe dat op schaal kan werken.

“We weten allemaal dat weggooien zonde is,” zegt Tommaso. “Maar zolang het lastig is, doen mensen het toch. Dus moet je het makkelijker maken dan de container.”

Van recyclingmachines naar consumentenlogica

Tommaso Troiani is medeoprichter van Byewaste en komt oorspronkelijk uit Italië. Hij studeerde industrieel engineering en werkte aan de TU Delft aan grote, lawaaiige recyclingmachines die afvalstromen automatisch konden scheiden. Fascinerende technologie, maar hij liep steeds tegen hetzelfde probleem aan.

“Die machines werken alleen goed als de input schoon is,” legt hij uit. “Boeken moeten boeken zijn. Kleding moet kleding zijn. Zodra alles door elkaar zit, wordt het duur, inefficiënt en vaak onrendabel.”

Tegelijk zag hij iets anders gebeuren: steeds meer gespecialiseerde bedrijven die juist wél waarde konden halen uit specifieke afgedankte producten. Niet door alles te vermalen, maar door slim te sorteren en gericht door te zetten. Het probleem zat volgens hem niet aan de achterkant van de keten, maar helemaal aan het begin.

“Waarom maken we het eindgebruikers zo moeilijk?” zegt hij. “We bereiken nu vooral de supergemotiveerde mensen. Maar de meeste mensen willen wel, alleen hebben ze geen tijd, geen zin of geen overzicht. Dáár moet je het voor oplossen.”

Boeken: ogenschijnlijk simpel, in werkelijkheid complex

Byewaste begon ooit met telefoons, maar daar zijn ze bewust mee gestopt. “Telefoons gaan eerst nog door binnen families,” vertelt Tommaso. “Van kind naar ouder, van ouder naar oma. Als ze uiteindelijk worden afgedankt, zijn ze technisch verouderd en blijft alleen onderdelenhandel over. Dat is extreem complex.”

De focus ligt nu volledig op boeken en kleding. Vooral boeken bleken interessant, maar ook lastig.

Stefan Koopmans, commercieel directeur bij Boekenbalie, weet daar alles van. Zijn bedrijf koopt en verkoopt tweedehands boeken op grote schaal. “Vier jaar geleden werd daar nog een beetje lacherig over gedaan,” zegt hij. “Nu verkopen we ongeveer een miljoen boeken per jaar en groeien we met twintig procent.”

De samenwerking met Byewaste ontstond simpel: Tommaso belde hem op. In het begin kwamen er dozen binnen vol van alles door elkaar. Boeken, tijdschriften, kapotte exemplaren. “Tachtig procent was onverkoopbaar,” zegt Stefan. “Dat werkte niet.”

De oplossing: steeds strenger focussen op alleen boeken, en vooraf slimmer selecteren. Met behulp van scansoftware worden ISBN-codes gelezen en wordt direct bepaald of een boek kans maakt op herverkoop. Alleen die boeken gaan door.

“Daarmee voorkom je dat we lucht vervoeren,” zegt Stefan. “En dat is essentieel als je dit circulair én economisch wilt doen.”

De container die blijft knagen

Toch blijft het wringen. Als de scanner aangeeft dat een boek te weinig waard is, belandt het alsnog in de container. En dat schuurt.

Wanneer je bij Byewaste binnenloopt, zie je het meteen: Stefan kan het niet laten. Hij vist een stapel boeken uit de container, bladert ze door en neemt er zelfs een paar mee naar huis. “Gewoon om te checken of het echt klopt,” zegt hij. “Of ze écht niets waard zijn.”

Hij lacht erbij, maar het raakt wel iets. “Ik heb jarenlang gewerkt tussen nieuwe spullen, nieuwe producten, nieuwe collecties. En nu denk ik soms: wat heb ik al die jaren eigenlijk gedaan? Er is zóveel dat nog prima is.”

Ook Tommaso stoort zich aan alles wat nog niet lukt. “Ons ideaal is dat alles circulair wordt,” zegt hij. “We weten dat dat nu nog niet kan. Maar elke container die minder vol raakt, is winst.”

Rotterdam als proeftuin

De pilot draait volledig in Rotterdam. Byewaste is gevestigd in Rotterdam-Zuid en test hier samen met Boekenbalie een systeem dat uiteindelijk zo’n 50.000 boeken per jaar moet verwerken. Niet als doel op zich, maar om te bewijzen dat het model werkt: logistiek, technologisch én financieel.

De Circulaire Innovatie Subsidie wordt ingezet om dat systeem verder te verfijnen. Om te testen hoe de logistiek slimmer kan. Hoe de software beter kan voorspellen. En hoe de samenwerking in de keten zo kan worden ingericht dat iedereen er beter van wordt.

“Zonder die steun zou dit veel langzamer gaan,” zegt Tommaso. “Nu kunnen we echt leren door te doen.”

Niet omdat het moet, maar omdat het klopt

Wat beide ondernemers drijft, is niet primair geld. Stefan zegt het zonder omwegen: “Ik kan eigenlijk niet meer terug naar een traditioneel consumentenmerk. Als je eenmaal ziet hoeveel er wordt weggegooid terwijl het nog waarde heeft, dan kijk je anders.”

Tommaso knikt. “We wachten te vaak tot regels of subsidies ons dwingen. Maar de transitie gaat ook over mensen die zeggen: als niemand het doet, dan doen wij het.”

Byewaste laat zien hoe dat eruit kan zien. Niet door te roepen dat alles duurzaam moet, maar door het zo logisch en makkelijk te maken dat het bijna vanzelf gaat. Boek voor boek, krat voor krat, in een loods in Rotterdam-Zuid.